Η άσκηση στη ζωή των Ορθοδόξων Χριστιανών

Η άσκηση στη ζωή των Ορθοδόξων Χριστιανών

Είναι γνωστό ότι –σύμφωνα με το πρώτο βιβλίο της Αγίας Γραφής, τη Γένεση- ο Τριαδικός Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο με υλικό σώμα και πνευματικής φύσεως ψυχή. Το σώμα ζωογονείτο από την ψυχή και η ψυχή από τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Σκοπός της από αγάπη δημιουργίας του ανθρώπου ήταν, να αξιοποιήσει με τη Χάρη του Θεού τα θεϊκά χαρίσματα, που έλαβε από Αυτόν, αφού δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα» Του, ώστε να γίνει «καθ’ ομοίωσιν» Αυτού, δηλαδή «κατά Χάριν θεός»!

Δυστυχώς, ο πρώτος άνθρωπος πιστεύοντας στην δόλια συμβουλή του  όφεως,  θέλησε να φθάσει στον σκοπό αυτό, δηλαδή να γίνει θεός, αλλά χωρίς τη Χάρη του Θεού και χωρίς καμμία δική του προσπάθεια.

Αποτέλεσμα της αμαρτίας αυτής (προπατορικό αμάρτημα) ήταν η απώλεια της Θείας Χάριτος, με συνέπεια να αρρωστήσει η ανθρώπινη φύση θανάσιμα!

Για να κατανοήσουμε τι σημαίνει ότι αρρώστησε η ανθρώπινη φύση πρέπει να θυμηθούμε ότι οι Άγιοι της Εκκλησίας μας Πατέρες (π.χ. Μάξιμος ο Ομολογητής, Γρηγόριος ο Παλαμάς, Αββάς Δωρόθεος κ.ά.) δέχονται ότι η ψυχή του ανθρώπου έχει τρεις δυνάμεις: α΄) Το Λογιστικό, που είναι η έδρα της νοήσεως και της γνώσεως, β΄) Το Θυμικό η Θυμοειδές, που είναι η έδρα της αγάπης, του ζήλου, αλλά και του υγιούς θυμού και γ΄) Το Επιθυμητικό, που είναι η έδρα των επιθυμιών.

Πριν την πτώση των πρωτοπλάστων οι τρεις αυτές δυνάμεις της ψυχής ήσαν στραμμένες προς τον Θεό. Έτσι, το Λογιστικό ασχολείτο με τη γνώση –κατά το δυνατόν στον άνθρωπο -του Θεού. Το Θυμικό αγωνιζόταν να ενωθεί με τον Θεό. Το Επιθυμητικό λαχταρούσε την επικοινωνία με τον Θεό, από την οποία ελάμβανε μεγάλη  χαρά. Αυτή είναι η υγιής και φυσική λειτουργία της ψυχής.

Όταν συνέβη η πτώση των πρωτοπλάστων, τότε η ανθρώπινη φύση αρρώστησε και οι δυνάμεις της ψυχής αμαυρώθηκε. Το Λογιστικό σκοτίστηκε και κυριεύθηκε από τη φιλοδοξία, τη φιλαυτία, την υπερηφάνεια. Το Θυμικό, αντί να αγωνίζεται με ζήλο να ενωθεί με τον Θεό, ζητεί να υπάρχει χωρίς τον Θεό. Έτσι καταλαμβάνεται από τη φιλοκτημοσύνη, που φέρνει τη φιλαργυρία, την αντιζηλία, και το μίσος προς τον συνάνθρωπο. Το Επιθυμητικό δεν λαχταρά, πλέον, την χαρά, που προσφέρει η κοινωνία με τον Θεό, αλλά αυτήν που προσφέρει η κοσμική ζωή. Αυτή είναι η αρρωστημένη λειτουργία της ψυχής, η οποία κυριεύεται από διάφορα πάθη, και χάνοντας τη ζωογόνο Θεία Χάρη νεκρώνεται, χωρίς όμως να εκμηδενίζεται.

Παράλληλα, η αρρώστια, που έφερε η αμαρτία, επεκτάθηκε και στο σώμα, που έγινε φθαρτό, ανυπεράσπιστο από διάφορες ασθένειες και το βαθμιαίο εκφυλισμό του γήρατος μέχρι τον ερχομό του βιολογικού θανάτου, αφού η ψυχή που το ζωογονούσε έχει πρώτη νεκρωθεί.

Έκτοτε, επειδή η ρίζα του ανθρωπίνου γενεαλογικού δένδρου αρρώστησε, όλο το δένδρο και τα κλαδιά του είναι άρρωστα. Η αρρώστια των προπατόρων μεταδόθηκε σ’ όλους τους απογόνους τους.

Μόνος του ο άνθρωπος ήταν αδύνατον να αυτοθεραπευθεί. Για τον λόγο αυτό ο Υιός και Λόγος του Θεού προσέλαβε την ανθρώπινη φύση «εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου» και χωρίς να πάψει να είναι τέλειος Θεός, έγινε τέλειος άνθρωπος, Θεάνθρωπος, ο Νέος Αδάμ!

Με το μυστήριο του Βαπτίσματος μας έδωσε τη δυνατότητα να αναγεννηθούμε και να ενσωματωθούμε κάθε ένας προσωπικά στο θεανθρώπινο Σώμα Του, την Εκκλησία.

Με το μυστήριο του Χρίσματος λαμβάνουμε πάλι τη Θεία Χάρη του Αγίου Πνεύματος, τον θεοΰφαντο χιτώνα, που απώλεσε ο Αδάμ με την πτώση του.

Τέλος, με το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας τρεφόμαστε με το Σώμα και το Αίμα του Θεανθρώπου, ώστε να είμαστε ζωντανά μέλη Του.

Έτσι αποκαθίσταται η άρρωστη ανθρώπινη φύση στην προπτωτική κατάσταση υγείας και μπορεί, πλέον, με ανακαινισμένο το «κατ’ εικόνα», να πορευθεί προς το «καθ’ ομοίωσιν» και την αιώνια ζωή.

Επειδή όμως και μετά την Θεία Οικονομία και την ένταξή μας στο Σώμα της Εκκλησίας, ξαναπέφτουμε σε πλήθος αμαρτιών και παθών, αφού «ουδείς καθαρός έσται από ρύπου, εάν και μία ημέρα ο βίος αυτού επί της γης» (Ιώβ ιδ΄, 4-5), πάλι η ψυχή παραλειτουργεί και αρρωσταίνει, οπότε έχει ανάγκη νέας θεραπείας.

Εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι η θεραπεία του «τριμερούς» της ψυχής είναι αποκλειστικώς έργο του Αγίου Πνεύματος, αλλά προϋποθέτει και την ανθρώπινη συνέργεια. Αυτή η συνέργεια αποδεικνύει την ελεύθερη αποδοχή εκ μέρους του ανθρώπου της θεραπευτικής και σωστικής ενέργειας του Θεού, αλλά και την ειλικρινή αγάπη του ανθρώπου προς τον Θεό. Επίσης, διασφαλίζει τη συνεχή παρουσία της Θείας Χάρης.

Τι είναι, όμως, τα πάθη και πως αρρωσταίνουν την ψυχή μας;

Το τι είναι πάθος ορίζει με θαυμάσιο τρόπο ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής:  Πάθος είναι η  (μη φυσιολογική) κίνηση της ψυχής η προς παράλογη αγάπη η άκριτο μίσος η για κάποιον (άνθρωπο) η για κάποιο από τα αισθητά (πράγματα). Εξηγώντας ο ίδιος Άγιος τον ορισμό αυτό δίνει μερικά παραδείγματα και λέει ότι τα πάθη μας οδηγούν στο να επιθυμούμε πράγματα η πρόσωπα παράλογα, όπως: Τροφή παράκαιρος η υπερβολική. Και όταν οργιζόμαστε η λυπόμαστε παράλογα.

Η λέξη «πάθος» προέρχεται από το ρήμα πάσχω. Επομένως, όταν κάποιος έχει ένα η περισσότερα πάθη, τότε πάσχει, υποφέρει! Ο εμπαθής άνθρωπος δεν είναι υγιής αλλά άρρωστος και έχει ανάγκη θεραπείας.

Όταν κάποιος αρρωστήσει σωματικά, θεραπεύεται κυρίως από τον γιατρό, τα φάρμακα, τη δίαιτα η και κάποιες ασκήσεις (π.χ. βάδισμα, κολύμβηση κ.λπ.) που ο γιατρός συνιστά, αλλά συνεργεί και ο ίδιος ο ασθενής. Πως; Πρώτα με την εμπιστοσύνη που δείχνει στο γιατρό. Έπειτα, με την ακριβή εφαρμογή των οδηγιών ως προς την λήψη των φαρμάκων και τη δίαιτα. Κατόπιν, με την αποφυγή βλαβερών συνηθειών (π.χ. του καπνίσματος), όσο κι αν αυτό είναι δύσκολο και τέλος, την εφαρμογή των ασκήσεων.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στην περίπτωση της θεραπείας της άρρωστης ψυχής. Το Άγιον Πνεύμα ενεργεί τη θεραπεία και ο ασθενής άνθρωπος συνεργεί. Πως; Πρώτα με την πλήρη εμπιστοσύνη στον «Ιατρό των ψυχών και των σωμάτων ημών», τον Θεό. Έπειτα με την πιστή εφαρμογή της θεραπευτικής «συνταγής» του Ιατρού, που είναι οι εντολές του Θεού, όπως τις διατύπωσαν με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος οι ιεροί συγγραφείς της Αγίας Γραφής, τις ερμήνευσαν οι επίσης Θεοφώτιστοι Πατέρες, τις εφάρμοσαν στη ζωή τους και τις εδίδαξαν στον λαό του Θεού για τη θεραπεία και σωτηρία του.

Σ’ αυτή την προσπάθεια του ασθενούς πνευματικώς ανθρώπου, να συνεργήσει στην εκ μέρους του Θεού προσφερόμενη θεραπεία, ενυπάρχει η Άσκηση, στην οποία υπέβαλλαν ανέκαθεν τους εαυτούς τους όλοι οι συνειδητοί ορθόδοξοι χριστιανοί και εξαιρετικά οι Άγιοι.

Ο φωτισμός του Αγίου Πνεύματος και οι προσωπικές τους εμπειρίες, τους έδωσαν τη δυνατότητα, ώστε οι Άγιοι Πατέρες να εφαρμόσουν και να διδάξουν τα μέσα θεραπείας των τριών δυνάμεων της ψυχής, που συνοπτικά είναι τα εξής:

1. Του Λογιστικού: Η αδιάκριτη Πίστη, η Μελέτη των Θείων Γραφών, η καθαρή και αδιάλειπτη Προσευχή, η Υπακοή και η Ταπείνωση.

2. Του Θυμικού: Η Αγάπη, η Ελεημοσύνη, η Ανεξικακία, η Υπομονή, το Μίσος προς την αμαρτία.

3. Του Επιθυμητικού: Η Νηστεία και η Σκληραγωγία.

Ο σύγχρονος άνθρωπος μεγαλωμένος με τα ιδανικά του ευδαιμονισμού και του καταναλωτισμού, ακόμη κι αν είναι ορθόδοξος χριστιανός, βλέπει τα παραπάνω όχι ως μέσα Ασκήσεως για την απόκτηση και διατήρηση της ψυχικής υγείας, αλλά σαν δυσάρεστες καταστάσεις, που του στερούν την καλοπέρασή του. Γι’ αυτό αποφεύγει και αποδοκιμάζει κάθε μορφή Ασκήσεως.

Έτσι ακριβώς, για να γεννηθεί μέσα στην ψυχή η Χάρη του Αγίου Πνεύματος και απ’ αυτήν η υγεία της ψυχής, πρέπει να  προηγηθεί η Άσκηση, ο αγώνας για τη θεραπεία της ψυχής,.  Ο δε Απόστολος Παύλος τονίζει: "Ἀλλ’ ὅσοι ἀνήκουν εἰς τὸν Ἰησοῦν Χριστόν, ἐσταύρωσαν τὴν σάρκα μαζὶ μὲ τὰ πάθη καὶ τὰς ἐπιθυμίας.
 Ἐὰν ζῶμεν διὰ τοῦ Πνεύματος, πρέπει νὰ βαδίζωμεν καὶ κατὰ τὸ Πνεῦμα" (Γαλ. ε΄, 24-25).

Αν δεν ανεβούμε πρώτα στον Σταυρό της νεκρώσεως των παθών με την Άσκηση, δεν μπορούμε να λάβουμε τη χαρά της θεραπείας της ψυχής. 

http://2017ellas.blogspot.com/