Το Μυστήριο του Βαπτίσματος

Το Μυστήριο του Βαπτίσματος

Βάπτισμα χριστιανικό είναι η τριπλή κατάδυση  του πιστού στο όνομα της Αγίας Τριάδας, του Πατρός, του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος. Με την συμβολική διαδικασία αυτή ο βαπτιζόμενος πεθαίνει και ανασταίνεται μιμούμενος τον θάνατο και την ανάσταση του Ιησού Χριστού. Έτσι φυτεύεται στο σώμα του Χριστού, δηλαδή την Εκκλησία, και συμμετέχει στην θεία ζωή του Χριστού.

Το βάπτισμα αρχικά γινόταν σε ανοιχτούς φυσικούς χώρους με τρεχούμενο νερό όπως οι λίμνες και τα ποτάμια ή άλλους ειδικούς χώρους, τα λεγόμενα βαπτιστήρια. Με το πέρασμα του χρόνου η τελετή λάβαινε χώρα στους ναούς. Στους πρώτους αιώνες μετά Χριστό, το βάπτισμα γίνονταν σε ενήλικες αφού είχε προηγηθεί κατήχηση, από τον 7ο αιώνα και μετά καθιερώθηκε ο νηπιοβαπτισμός.  Το βάπτισμα αναιρεί το προπατορικό αμάρτημα και κάθε προσωπικό αμάρτημα.

Η λέξη βάπτισμα σημαίνει καταβύθιση. Ως συμβολική πράξη, το βάπτισμα ήταν γνωστό και χρησιμοποιούταν τόσο από τους Εβραίους της Παλαιάς Διαθήκης όσο και από άλλα έθνη θεωρώντας το ως ένα σύμβολο θανάτου και αναγέννησης. Έτσι στην Αγία Γραφή βλέπουμε ότι ο Ιωάννης ο Πρόδρομος βάπτιζε τους ανθρώπους σε ένδειξη μετανοίας και προετοιμασίας για την ερχόμενη Βασιλεία του Θεού. Το νόημα αυτού του βαπτίσματος ήταν η απάρνηση του παλαιού αμαρτωλού ανθρώπου και η απαρχή μιας νέας ζωής, γεμάτη με αρετές και αγαθοεργίες. Στις ειδωλολατρικές θρησκείες το βάπτισμα είχε κάποιο παρόμοιο νόημα κι ήταν συχνά συνυφασμένο με τον θάνατο και την αναγέννηση της φύσεως.

 Το βάπτισμα εισάγει τους ανθρώπους στο  σώμα του Χριστού, και για κάθε χριστιανό σημαίνει αναγέννηση και ενσωμάτωση στην Εκκλησία. 

Το βάπτισμα είναι κορυφαίο μυστήριο. Ονομάζεται «κυριακό», γιατί στη Γραφή υπάρχει ρητή πληροφόρηση για την άμεση σύσταση του από τον Κύριο (Ματθ. 28,19). Δια του βαπτίσματος ο άνθρωπος φυτεύεται μυστικά στο άχραντο σώμα του Χριστού, γίνεται επίσημα μέλος της Εκκλησίας και έχει το δικαίωμα συμμετοχής του και στα υπόλοιπα εκκλησιαστικά μυστήρια.

Αμέσως μετά το Βάπτισμα τελείται και το μυστήριο του Χρίσματος. Με το Χρίσμα ο βαπτισμένος λαμβάνει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος που τον ενισχύουν στην καθημερινή του ζωή. Το Άγιο Πνεύμα ζωογονεί, εμψυχώνει και ενδυναμώνει τον άνθρωπο. Ο απόστολος Παύλος παραθέτει τους  καρπούς του Πνεύματος, οι οποίοι είναι «αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, αγαθοσύνη, πίστη, πραότητα και η ασκητικότητα» (Γαλ.5:22). Επιπλέον σφραγίζει με τα χαρίσματα και τις δωρεές του παναγίου Πνεύματος τη νέα πνευματική ζωή που γεννήθηκε δια του βαπτίσματος, βοηθώντας το βαπτισθέντα ν' αναχθεί σε βίο θεοφιλή και ενάρετο.  Το μυστήριο, που μαρτυρείται επαρκώς στην αγία Γραφή, γινόταν στην αρχή δια της επιθέσεως των χειρών των Αποστόλων στις κεφαλές των βαπτισθέντων για τη χορήγηση των χαρισμάτων του αγίου Πνεύματος (Πραξ. 8,17). Πολύ νωρίς αντικαταστάθηκε η επίθεση των χειρών με την τέλεση του χρίσματος, κατά την οποία ο επίσκοπος ή ο πρεσβύτερος χρίει σταυροειδώς το μέτωπο και τα άλλα μέλη του σώματος του βαπτισθέντος με άγιο μύρο (μίγμα ελαίου με άλλες σαράντα αρωματώδεις ουσίες, οι όποιες συμβολίζουν τα χαρίσματα του αγίου Πνεύματος), εκφωνουμένης σε κάθε χρίση της ευχής «σφραγίς δωρεάς Πνεύματος αγίου. Αμήν».Το χρίσμα δεν είναι συμπλήρωμα του ιερού μυστηρίου του βαπτίσματος. Είναι ιδιαίτερο αυτοτελές μυστήριο, το οποίο γίνεται εν συνεχεία προς το βάπτισμα. Εκεί είναι η φυσιολογική του τοποθέτηση.

Τά βρέφη καί τά νήπια εἶναι ἀθῶα καί ἄκακα. Τί χρειάζεται τό Βάπτισµα;

Τά βρέφη καί τά νήπια πραγµατικά εἶναι ἀθῶα καί ἄκακα, διότι δέν µποροῦν νά πράξουν κάτι κακό, ἐπειδή ἡ θέλησή τους δέν λειτουργεῖ ἀκόµη καί, ἐπειδή, ὡς κακό καί ἁµαρτία, λογίζεται µόνο κάτι πού ὁ ἄνθρωπος πράττει µέ τή θέλησή του. Ὡστόσο, τά βρέφη καί τά νήπια, ὡς ἀπόγονοι τοῦ Ἀδαµιαίου γένους, δέν κληρονοµοῦν µέν τήν ἐ ν ο χ ή τῶν Πρωτοπλάστων, (διότι τό ἁµάρτηµά τους ἦταν προσωπικό καί ἡ προσωπική ἐνοχή δέν κληρονοµεῖται στούς ἀπογόνους), κληρονοµοῦν, ὅµως, τίς σ υ ν έ π ε ι ε ς τοῦ Προπατορικοῦ ἁµαρτήµατος, δηλαδή τήν φ θ α ρ τ ό τ η τ α καί θ ν η τ ό τ η τ α τῆς φύσης τους. Τό Βάπτισµα, ἑποµένως, παρέχει στά βρέφη καί τά νήπια τή δυνατότητα ὑπέρβασης τῆς φθορᾶς καί τοῦ θανάτου τῆς φύσης τους, ἀπό τά πρῶτα ἀκόµη χρόνια τῆς ζωῆς τους. Μέ τήν ἔννοια αὐτή, τό Βάπτισµα ἔχει ὑπαρξιακή (ὀντολογική) καί ὄχι ἠθική σηµασία. Τό Βάπτισµα ἀντιστοιχεῖ µέ τήν πράξη τῆς δηµιουργίας τοῦ ἀνθρώπου. Ὅπως, µέ τήν ἀρχέγονη ἐκείνη δηµιουργία, ἐκ τοῦ µηδενός, ὁ Θεός χάρισε στόν ἄνθρωπο τό δῶρο τῆς ὕπαρξης καί ζωῆς, ἔτσι καί τώρα µέ τό ἅγιο Βάπτισµα, τό ἅγιον Πνεῦµα ἀναδηµιουργεῖ καί ἀναγεννᾶ τήν ὕπαρξη ἑνός συγκεκριµένου ἀνθρώπου σέ µιά καινούργια ποιότητα καί διάσταση ζωῆς.

Ο Μέγας Βασίλειος θεωρεί το βάπτισμα τόσο αναγκαίο για τον άνθρωπο όσο και η αναπνοή για το σώμα, το φως για τα μάτια. Κατά τον ίδιο, ο Κύριος κηρύσσει βάπτισμα υιοθεσίας το οποίο αντικαθιστά το βάπτισμα του Ιωάννου που ήταν βάπτισμα μετανοίας συμφιλιώνοντας μας κατά τον τρόπο αυτό με το Θεό. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης χαρακτηρίζει το βάπτισμα ως «ανοιγμένη θύρα» δια της οποίας ο άνθρωπος μπορεί να «εισέλθει από όπου εξήλθε». Ο άνθρωπος επειδή έχασε με τη πτώση του την αρχική μορφή τώρα επανέρχεται πάλι στο πρώτο είδος με δεύτερη γέννηση. Όπως ένας τεχνίτης, σημειώνει ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, αναπλάθει και φτιάχνει από την αρχή έναν ανδριάντα που έχασε τη μορφή του έτσι και ο Χριστός, αναγεννά την ανθρώπινη ύπαρξη και την αναπλάθει.

Ο άνθρωπος είναι «διπλός», αποτελείται από ψυχή και σώμα, για το λόγο αυτό διπλή είναι και η κάθαρσις, από νερό και το πνεύμα καθώς λέγουν οι Πατέρες. Το μεν πνεύμα ανακαινίζει μέσα μας το καθ΄ομοίωσιν, το δε νερό με τη χάρη του Πνεύματος καθαρίζει το σώμα της αμαρτίας και μας απαλλάσσει από τη φθορά (Αγ. Ιωαννης ο Δαμασκηνός).

Οι Ρωμαιοκαθολικοί θεωρούν ως μέλη της Εκκλησίας όλους όσους βαπτίζονται στο όνομα της Αγίας Τριάδας είτε αυτοί είναι ορθόδοξοι είτε Προτεστάντες. Από τον 13ο αιώνα καθιέρωσαν το βάπτισμα με ραντισμό. Απ’ορθόδοξη άποψη η πρακτική αυτή είναι απαράδεκτη, γιατί είναι αντίθετη τόσο με το περιεχόμενο της λέξης βαπτίζω(βυθίζω στο νερό) όσο και με την Αγία Γραφή η οποία συνδέει την τριπλή κατάδυση με τον θάνατο και την Ανάσταση του Χριστού(βλ. Ρωμ.6,4).