Εικονομαχία ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ [Β' Γυμνασιου]

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Θεματική ενότητα 1. Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν τον Θεό;

Βασικό θέμα II.iii. ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ: Οι πιστοί μαλώνουν για τις εικόνες

1.       Τους πρώτους αιώνες μετά τον Χριστό, οι ειδωλολάτρες άρχισαν να διώκουν (κυνηγούν) τους Χριστιανούς, επειδή είχαν διαφορετική θρησκεία.

Όταν τελείωσαν οι διωγμοί, οι χριστιανοί άρχισαν να χτίζουν Εκκλησίες. Σιγά σιγά άρχισαν να ζωγραφίζουν στους τοίχους των Εκκλησιών είτε πρόσωπα από τη Βίβλο (Αγία Γραφή) είτε μάρτυρες (αγίους και αγίες που σκοτώθηκαν από τους ειδωλολάτρες για την πίστη τους). Γιατί το έκαναν αυτό;

Διάβασε το κείμενο «Τα πρώτα βήματα της εικονογραφίας μετά τους διωγμούς», σελ. 17, και βρες την απάντηση.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

Οι χριστιανοί ζωγράφιζαν στους τοίχους των εκκλησιών...

α) μάρτυρες (αγίους και αγίες), γιατί ήθελαν οι πιστοί να τους θυ_ _ _ _ _ _ _, και

β) πρόσωπα και ιστορίεςαπό τη Βίβλο, γιατί αυτό τους βοηθούσε να την θυμούνται και να την καταλαβαίνουν ευκο_ _ _ _ _ _.

2.       Κάποιοι χριστιανοί όμως έφτασαν και σε υπερβολές. Μπορείς να αναφέρεις κάποιες από αυτές;

3.       Τώρα διάβασε τον τίτλο του μαθήματος (της ενότητας) και γράψε τι σημαίνει «εικονομαχία».

Εικονομαχία ονομάζεται η ..................................... μεταξύ των χρι_ _ _ _ _ _ _ για τις _ _ _ _ _ _ _ .

4.       Μελέτησε το παρακάτω σχήμα και το κείμενο και απάντησε στις ερωτήσεις.

 

1.       Ποιος αυτοκράτορας ξεκίνησε την εικονομαχία;	Ο αυτοκράτορας Λ_ _ _ Γ΄Ίσαυρος.
2.       Ποια εποχή έγινε η εικονομαχία;	Τον …… και τον ……  αιώνα.
3.       Πόση διάρκεια είχε η εικονομαχία;	………… χρόνια.
4.       Η εικονομαχία ήταν απλή διαφωνία των χριστιανών σχετικά με τις εικόνες;	_ _ _. Η εικονομαχία προκάλεσε μεγάλες καταστροφές ει_ _ _ _ _ , κατασχ_ _ _ _ _ αμφίων και σκευών, διωγ_ _ _ _, εξορία και τύφλ_ _ _ μοναχών, πώλ_ _ _ ιερών σκευών των μοναστηριών.
5.       Πώς λύθηκε το πρόβλημα της εικονομαχίας κατά την Α΄ φάση της;	Η αυτοκράτειρα Ειρ_ _ _ η Αθηναία συγκάλεσε την …… Οικουμενική Σύνοδο και αναστ_ _ _ _ _ τις εικόνες.
6.       Ποιος ήταν ο άγιος που υπερασπίστηκε τις εικόνες σ’ αυτή τη φάση;	Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμ_ _ _ _ _ _ _.

5.       γράψε τι υποστήριζαν οι εικονομάχοι και τι οι εικονόφιλοι.

ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΟΙ	ΕΙΚΟΝΟΦΙΛΟΙ
Οι εικονομάχοι έλεγαν ότι η απεικόνιση του Θεού είναι ειδωλ_ _ _ _ _ _ _  .	Οι εικονόφιλοι έλεγαν ότι, αφού ο Χριστός πήρε ανθρώπινο σ_ _ _ (έγινε άνθρωπος), αγίασε την ύλη, και άρα μπορούμε να τιμούμε την ύλη προσκυνώντας τις ει_ _ _ _ _ .

6.       απάντησε στις ερωτήσεις.

1.       Ποια αυτοκράτειρα αναστήλωσε τις εικόνες στη Β΄ φάση της εικονομαχίας;	Η αυτοκράτειρα Θεο_ _ _ _ .
2.       Με ποια μεγάλη γιορτή θυμόμαστε τη νίκη των εικονόφιλων;	Με τη Γιορτή της Αναστή_ _ _ _ _  των εικόνων, την Κυριακή της Ορθο_ _ _ _ _ _ , δηλαδή κάθε πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (νηστείας) πριν από το Πάσχα.Τότε διαβάζεται η απόφαση («Συνοδικό») της Ζ΄ (7ης) Οικουμενικής Συνόδου και γίνεται περιφορά (λιτάνευση) των εικόνων μέσαστις εκκλησίες.
3.       Εμείς σήμερα τι πιστεύουμε για τις εικόνες; Τις λατρεύουμε ή τις προσκυνούμε; Γιατί;	Σήμερα εμείς ……………………………….. τις εικόνες, γιατί πιστεύουμε ότι η ………………………………………. μας πηγαίνει στον ίδιο τον Θ_ _ και όχι στα υλικά της εικόνας.

7.       Και μια ...τελευταία ερώτηση: Μήπως γνωρίζετε από το μάθημα της Ιστορίας...

Ποιες θρησκείες δεν χρησιμοποιούν εικόνες;

Ο Ιου_ _ _ _ _ _ _ και το Ι_ _ _ _ . Αυτές οι δύο θρησκείες επηρέασαν και τους εικονομάχους.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1__Η Αγία γραφή_Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1_____________________ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

                                       Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή;

Η Αγία γραφή: το πιο πολυδιαβασμένο βιβλίο παγκοσμίως. Το πρώτο  που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο. Μεταφράστηκε σε 1600 γλώσσες. Διαβάζεται από ερευνητές φιλοσόφους και θρησκευόμενους. Ονομάζεται και βίβλος. Η Αγία Γραφή περιέχει πληροφορίες για την ιστορία και τον πολιτισμό πολλών εθνών. Για τους χριστιανούς είναι το ιερό βιβλίο, και περιέχει τον λόγο του Θεού που περιγράφει την σχέση του Θεού με τον άνθρωπο. Ο Θεός αναζητεί τον άνθρωπο και επικοινωνεί μαζί του. Ο άνθρωπος προσπαθεί να ανταποκριθεί στο κάλεσμα αυτό. Οι χριστιανοί τιμούν την Αγία Γραφή και διαβάζουν αποσπάσματα απ' αυτήν σε κάθε λατρευτική σύναξη. Η Παλαιά Διαθήκη αναφέρεται στην προ Χριστού περίοδο, ενώ η Καινή Διαθήκη αναφέρεται στην παρουσία του Χριστού και στις επιστολές των αποστόλων. Βιβλικός κανόνας ονομάζεται η συλλογή των βιβλίων που ο Χριστιανισμός θεωρεί ως ιερά, θεόπνευστα και κανονικά.

Ποιοι διαβάζουν την Αγία Γραφή;

1.    Tι είναι η Αγία Γραφή;………………………………………

………………..

2.    Από ποιους διαβάζεται;……………………………………..

……………………………………………………………….

Πόσα ονόματα έχει; 1….................... 2………………………….

Ποια είναι η θέση της στον παγκόσμιο πολιτισμό;

•         Ποιες πλευρές της ζωής έχει επηρεάσει; 1………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………..

Συμπέρασμα:…………………………………………………….

…………………………………………………………………..

Ποια είναι η θέση της στη ζωή των χριστιανών;

Τι είναι για τους χριστιανούς;	…………………………………… ……………………………………
•         Το ονομάζουν « ο λόγος του Θεού», τι σημαίνει αυτό;	……………………………………. …………………………………….. …………………………………….

Η επικοινωνία Θεού και ανθρώπου

Ο Θεός:                                                       Ο άνθρωπος

                                                                                                                    

…………………………….                     ………………………………

………………………………..  .              ………………………………

……………………………….                 ………………………………

Ποια είναι τα μέρη της Αγίας Γραφής;

1.		2.
•         Μια συλλογή 49 βιβλίων το αρχαιότερο τμήμα της		•	Μια συλλογή 27 βιβλίων, το νεότερο τμήμα της.

Τι σημαίνουν οι λέξεις;

•         Διαθήκη;

•         Παλαιά;

•         Καινή;

•         Ποια είναι η παλιά συμφωνία;     Ποια είναι η καινούρια συμφωνία;

= Παλαιά Διαθήκη                                     = Καινή Διαθήκη

……………………………………      …………………………………….

……………………………………      …………………………………….

……………………………………       ……………………………………

……………………………………       ……………………………………

•         Τι σημαίνει η λέξη κανόνας;

•         Κανόνα ονομάζουμε το σύνολο των 76 βιβλίων της Αγίας Γραφής και καθορίστηκε τον 3ο μ. Χ. αιώνα.

Η προσευχή και το θέλημα του Θεού

Η προσευχή και το θέλημα του Θεού

Προσευχόμαστε με την επίγνωση πάντα του «γενηθήτω το θέλημά σου» και θα πρέπει αυτό να το λέμε καταρχήν από αγάπη προς το Θεό Πατέρα μας και κατά δεύτερον έχοντας επίγνωση ότι το θέλημά Του τελικά είναι η δικιά μας σωτηρία. Άρα για ότι προσευχόμαστε θα το ζητάμε με το σκεπτικό, στο ζητάω Θεέ μου αλλά ας γίνει όμως όπως θέλεις εσύ, διότι εσύ ξέρεις καλύτερα τι είναι καλό για μένα. Έτσι λοιπόν εάν ο Θεός δεν μπορεί από αγάπη να πραγματοποιήσει το ζητούμενο της προσευχής μας, τότε εμείς και πάλι τον ευχαριστούμε , διότι μόνο εκείνος ξέρει τι είναι συμφέρον για εμάς. Η απλούστερη όλων των προσευχών το «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με» όπως λένε και οι λέξεις δεν ζητάμε κάτι συγκεκριμένο αλλά το έλεος απλά του Θεού σε εμάς, δηλαδή αφήνουμε τον Θεό να μας ελεήσει όπως εκείνος γνωρίζει καλύτερα. Και εάν προσθέσουμε στο τέλος την λέξη τον αμαρτωλό τονίζουμε με ταπείνωση ακόμα περισσότερο την αναξιότητά μας, Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με τον αμαρτωλό. Ένας άλλος λόγος που δεν εισακουγόμαστε είναι διότι προσευχόμαστε επιμένοντας στην αμαρτία. Μας λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Αυτό είπε και ο Θεός στον Ιερεμία για τους Ιουδαίους, δεν απομακρύνθηκαν από την ασέβεια και συ προσεύχεσαι γι’ αυτούς; Αλλά δεν θα ακούσω την προσευχή σου(Ιερ. 7,16). Και αν αυξήσετε την προσευχή σας δεν θα σας ακούσω, διότι τα χέρια σας είναι ακάθαρτα(Ησαΐας). Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης(579-649)μας λέει στην Κλίμακα «Όσοι πηγαίνουμε να παρασταθούμε ενώπιον του Θεού για να συνομιλήσουμε μαζί του, ας μην προχωρούμε χωρίς προετοιμασία. Ας είναι ο χιτώνας της ψυχής σου υφασμένος με το νήμα της καλοσύνης, ειδεμή σε τίποτε δεν πρόκειται να ωφεληθείς. Τα λόγια της προσευχής να είναι απλά και λίγα για να μην διασκορπιστεί ο νους σου, αναζητώντας λόγια. Η πολυλογία στην προσευχή διασπά τον νου, ενώ αντιθέτως η μονολογία συγκεντρώνει τον νου».

ΝΗΣΤΕΙΑ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ (ALEXANDER SCHMEMANN)

Η ΝΗΣΤΕΙΑ ΤΗΣ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ  (ALEXANDER SCHMEMANN)

Δεν μπορεί να υπάρξει Σαρακοστή χωρίς νηστεία. Όμως φαίνεται ότι πολλοί άνθρωποι σήμερα ή δεν παίρνουν τη νηστεία στα σοβαρά ή, αν την παίρνουν, παρεξηγούν το πραγματικό σκοπό της.

Στην ορθόδοξη διδασκαλία, αμαρτία δεν είναι μόνο η παράβαση κάποιας εντολής, είναι ένας ακρωτηριασμός της ζωής που μας δόθηκε από το Θεό. Για το λόγο αυτό η ιστορία της προπατορικής αμαρτίας μας παρουσιάζεται σαν μια πράξη τροφής. Η τροφή είναι μέσο ζωής, μας κρατάει ζωντανούς. Τι σημαίνει να είναι κανείς ζωντανός και τί σημαίνει <<ζωή>>; Για μας αυτοί οι όροι έχουν πρωταρχικά μια βιολογική έννοια: ζωή είναι αυτό που εξαρτιέται από τη τροφή, από τον υλικό κόσμο. Αλλά για την Αγία Γραφή και για την ορθόδοξη παράδοση αυτή η ζωή <<...επ' άρτω μόνω>> ταυτίζεται με τον θάνατο γιατί ακριβώς είναι μια θνητή ζωή, γιατί ο θάνατος κυριαρχεί πάντοτε μέσα της. Ο Θεός το ξέρουμε αυτό, δεν δημιούργησε το θάνατο. Αυτός είναι ο Δοτήρας της ζωής.

Πως λοιπόν η ζωή έγινε θνητή; Γιατί ο θάνατος είναι η μόνη απόλυτη βεβαιότητα κάθε ύπαρξης; Η Εκκλησία απαντάει: διότι ο άνθρωπος αρνήθηκε τη ζωή όπως την έκανε ο Θεός και του την προσέφερε και προτίμησε μια ζωή που να εξαρτιέται όχι αποκλειστικά από το Θεό, αλλά <<επ' άρτω μόνω>>. Η τροφή μόνη της, μέσα της, δεν έχει ζωή και δεν μπορεί να δώσει ζωή. Μόνο ο Θεός έχει Ζωή και είναι Ζωή. Η απύθμενη τραγωδία του Αδάμ είναι ότι έφαγε <<χωρισμένος>> από το Θεό για να μπορέσει να γίνει ανεξάρτητος απ' Αυτόν.

Τρώμε για να διατηρούμεθα ζωντανοί, αλλά όχι <<εν τω Θεώ>>. Ακριβώς αυτή είναι η αμαρτία όλων των αμαρτιών.

Ο Χριστός είναι ο Νέος Αδάμ. Έρχεται να επανορθώσει τη καταστροφή που επέβαλε ο Αδάμ στη ζωή, να αποκαταστήσει τον άνθρωπο στην αληθινή ζωή. Και ο Χριστός αρχίζει με νηστεία: <<νηστεύσας ημέρας τεσσαράκοντα, ύστερον επείνασε>> (Ματθ.4,2). Η πείνα είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία αναγνωρίζουμε την εξάρτησή μας από κάτι άλλο.

Νηστεία για μας τους ορθοδόξους είναι η είσοδός μας και η συμμετοχή μας σε κείνη την εμπειρία του Χριστού με τη οποία μας ελευθερώνει από την ολοκληρωτική εξάρτηση από την τροφή, την ύλη και τον κόσμο.

Ένα μέρος της τροφής μας έχει ήδη γίνει <<τροφή αθανασίας>> - το Σώμα και το Αίμα του ιδίου του Χριστού.

Η σωματική νηστεία είναι απαραίτητη μεν, αλλά χάνει κάθε νόημα και γίνεται αληθινά άσκοπη αν ξεκοπεί από την πνευματική προσπάθεια - από τη προσευχή και την αυτοσυγκέντρωση. Η δραστική μείωση της τροφής, μια συνεχής κατάσταση πείνας να μπορεί να βιωθεί σαν υπενθύμιση του Θεού και σαν διαρκής προσπάθεια συγκέντρωσης του νου μας στο Θεό. Μας ξελαφρώνει, μας διευκολύνει στη αυτοσυγκέντρωση, μας κάνει νηφάλιους, χαρούμενους και καθαρούς. Αυτός που νηστεύει έτσι, παίρνει την τροφή σαν αληθινό δώρο του Θεού. Δεν χρειάζεται να πούμε εδώ για την ακριβή ποσότητα της τροφής που πρέπει να τρώει κανείς, ούτε για το ρυθμό και τη ποιότητα της τροφής. Όλα αυτά εξαρτώνται από τις ατομικές μας δυνατότητες και τις εξωτερικές συνθήκες της ζωής μας. Αν ανακαλύψουμε ότι η χριστιανική ζωή είναι μάχη και προσπάθεια, τότε βρήκαμε το βασικό στοιχείο της νηστείας. 

Ερωτήσεις:

1.      Ποιος είναι ο Νέος Αδάμ;

2.      Ποια ανάγκη έφερε τον Νέο Αδάμ;

3.      Γιατί λέμε ότι η θεία κοινωνία είναι τροφή αθανασίας;

4.      Γιατί νήστεψε ο Χριστός;

Τι είναι η προσευχή;

Τι είναι η προσευχή;

Η προσευχή είναι το μέσο επικοινωνίας του ανθρώπου με τον Θεό. Με την προσευχή ευχαριστούμε δοξολογούμε παρακαλούμε και ικετεύουμε τον δημιουργό μας. Με τον τρόπο αυτό ενωνόμαστε με τον Θεό και η καθημερινή μας ζωή εξαγιάζεται. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, (344-407μ.Χ.) ο μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας, αναφέρει για την προσευχή: «Μεγάλο αγαθό η προσευχή. Διότι εάν ωφελείται κάποιος που συζητεί με έναν ενάρετο άνθρωπο, αυτός που αξιώνεται να συζήτα με τον Θεό πόσα αγαθά δεν θα κερδίσει; Διότι η προσευχή είναι συνομιλία με τον Θεό. Ο Άγιος Ιωάννης ο Σιναΐτης,(579-649μ.Χ.) ο συγγραφέας της κλίμακος, μας λέει: Η προσευχή, ως προς την ποιότητά της, είναι ένωση του ανθρώπου με τον Θεό, και ως προς την ενέργειά της, σύσταση και διατήρηση του κόσμου, συμφιλίωση με τον Θεό, μητέρα των δακρύων, συγχώρηση των αμαρτημάτων, γέφυρα που σώζει από τους πειρασμούς, τοίχος που μας προστατεύει από τις θλίψεις, έργο των αγγέλων, πηγή των αρετών, πρόξενος των χαρισμάτων, αφανής πρόοδος, τροφή της ψυχής, φωτισμός του νου, πέλεκυς που κτυπά την απόγνωση, απόδειξη της ελπίδας, διάλυση της λύπης, δήλωση της πνευματικής κατάστασης. Η προσευχή είναι γι’ αυτόν που προσεύχεται δικαστήριο και κριτήριο και βήμα του Κυρίου, πριν από το μελλοντικό βήμα. (Κλίμαξ, Λόγος 28^ος, Περί Προσευχής).  Ο Όσιος Νείλος ο Ασκητής (5ος αιώνας) μας λέει για την προσευχή: Η κατάσταση της προσευχής είναι μια περισυλλογή του Νου ενωμένη με ευλάβεια μα κατάνυξη και με πόνο ψυχής. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής (590-662μ.Χ.)μας αναφέρει: Η κορυφαία κατάσταση της προσευχής είναι το να  αποξενωθεί ο νους από την σάρκα και τον κόσμο και να γίνει άυλος και ασχημάτιστος την ώρα της προσευχής. Εκείνος που διατηρεί ακέραιη αυτή την κατάσταση, αυτός «προσεύχεται συνεχώς» (Α’ Θεσ. 5,17).  Ο Όσιος Νικήτας ο Στηθάτος (1005-1090μ.Χ.)μας λέει: Η τελειότητα της προσευχής είναι η ακινησία του νου  γύρω από τον Θεό. Έργο της, να στρέφεται η ψυχή γύρω από τα θεία πράγματα. Και τέλος της, να προσκολληθεί στο Θεό η διάνοια και να γίνει μαζί ένα πνεύμα.   « Ἐκεῖνος δὲ ποὺ προσκολλᾶται εἰς τὸν Κύριον εἶναι ἕνα πνεῦμα μὲ αὐτόν.» (Α’ Κορ. 6,17).

Αναφερόμενος ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος για την επιμονή μας στην προσευχή λέει: το μέλημά μας πρέπει να είναι ένα, να επιμένουμε στην προσευχή και να στεναχωριόμαστε για την βραδυπορία της απαντήσεως αλλά να δείχνουμε υπομονή. Καλό παράδειγμα γι'αυτό είναι η διήγηση της Καινής Διαθήκης με την Χαναναία, όπου όταν εκείνη πλησίασε το Χριστό, παρακαλώντας Τον να την ελεήσει για την ασθένεια της κόρης της. Στην αρχή ο Χριστός δεν καταδέχθηκε να της απαντήσει, ενώ αργότερα όταν η γυναίκα επέμενε με πίστη και συνέχιζε να τον παρακαλάει, της απαντάει: "ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις! γενηθήτω σοι ὡς θέλεις"   (Κατά Ματθαίον 15,28). Ήταν πράγματι μεγάλη η πίστη αυτή της γυναίκας  διότι ενώ έβλεπε τον Κύριο να αδιαφορεί μαζί της αυτό δεν την αποθάρρυνε, αλλά με περισσότερη προθυμία συνέχισε να παρακαλάει και ο Κύριος όχι μόνο της ικανοποίησε το αίτημά της θεραπεύοντας την κόρη της αλλά και την εγκωμίασε μπροστά στους μαθητές Του, μιλώντας για την μεγάλη πίστη που είχε.  

Γιατί δεν εισακούγονται οι προσευχές μας;

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας λέει ότι οι προσευχές μας δεν εισακούγονται γιατί ζητάμε ασύμφορα πράγματα, και ωφελούμαστε με το να μην πάρουμε αυτά που ζητάμε. Σχετικό είναι το παράδειγμα με τον Απόστολο Παύλο που έγραψε για το αίτημά του προς τον Θεό, αλλά δεν γίνονταν αποδεκτό.  «Τρεῖς φορὲς παρεκάλεσα τὸν Κύριον γι’ αὐτό, διὰ νὰ φύγῃ ἀπὸ ἐμέ.  Καὶ μοῦ εἶπε, «Σοῦ εἶναι ἀρκετὴ ἡ χάρις μου, διότι ἡ δύναμίς μου φανερώνεται τελεία ἐκεῖ ποὺ ὑπάρχει ἀδυναμία». Πολὺ εὐχαρίστως λοιπὸν θὰ καυχηθῶ μᾶλλον διὰ τὰς ἀδυναμίας μου, διὰ νὰ κατασκηνώσῃ εἰς ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ.  Διὰ τοῦτο εἶμαι εὐχαριστημένος μὲ τὰς ἀδυναμίας, τὰς ὕβρεις, τὰς ταλαιπωρίας, τοὺς διωγμοὺς καὶ τὰ στερήσεις πρὸς χάριν τοῦ Χριστοῦ, διότι ὅταν εἶμαι ἀδύνατος, τότε εἶμαι δυνατός. (Β’ Κορινθίους 12,8)     

Ερωτήσεις: 

Τι είναι η προσευχή;

Ποια είναι τα οφέλη της προσευχής;

Γιατί αργεί να ικανοποιήσει τα αιτήματά μας ο Θεός; 

Γιατί πρέπει να ελέγχουμε τον Νου, όταν προσευχόμαστε;

Νηστείες της Eκκλησίας

                                                                        Νηστείες της Eκκλησίας

Α) Hμέρες νηστείας:

Είναι η Τετάρτη και η Παρασκευή όλου του χρόνου και ιδιαίτερα των περιόδων νηστείας (σαρακοστών). Νηστεία σημαίνει  ότι βάζω περιορισμούς στην διατροφή μου, ελέγχω αυτά που τρώω. Η θέλησή μου που πηγάζει από τον Νου μου γίνεται δυνατότερη από την λαιμαργία μου. Την Παρασκευή νηστεύουμε επειδή Παρασκευή σταυρώθηκε ο Κύριος. Την Τετάρτη, για να ενθυμούμεθα ότι ένας από τους μαθητές του ο Ιούδας, ο Ισκαριώτης Τον πρόδωσε ημέρα Τετάρτη. ‘Όταν τις ημέρες που έχουμε συναίσθηση να κάνουμε  νηστεία,  συμπέσει κάποια εορτή, γίνεται «κατάλυση» (δηλ. κατάργηση της νηστείας): Αν είναι εορτή αγίου τρώμε λάδι, αν είναι εορτή της Παναγίας ή του Προδρόμου τρώμε ψάρι. Οι ημέρες: Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη, Σάββατο και Κυριακή είναι ημέρες κατάλυσης, δηλ. τρώμε απ’ όλα, ότι θέλουμε, εκτός από τις περιόδους νηστειών.

1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή:

Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει το Σάββατο του Λαζάρου. Είναι η πιο σημαντική νηστεία όλου του χρόνου. Γίνεται προς τιμήν του Χριστού και ιδίως του Πάθους Του για μας. Κατά την Μεγάλη Τεσσαρακοστή γίνονται οι εξής καταλύσεις: όποια μέρα και αν πέσει του Ευαγγελισμού τρώμε ψάρι, και των αγίων 40 Μαρτύρων τρώμε λάδι. Το ίδιο και στις 26 Μαρτίου εορτή της Συνάξεως αρχαγγέλου Γαβριήλ. Συνέχεια της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι η νηστεία της Μεγάλης Εβδομάδας. Κατά τη Μεγάλη εβδομάδα, ἀπό τη Μ. Δεύτερα μέχρι καί τό Μ. Σάββατο, ὁρίζεται αὐστηρή νηστεία μέ ἀποχή ἀπό λάδι.

2. Η νηστεία των Χριστουγέννων:

Από 15 Νοεμβρίου μέχρι και 24 Δεκεμβρίου. Καθ’ όλη τη διάρκεια του σαρανταημέρου δεν καταλύουμε κρέας, γαλακτερά και αυγά. Αντίθετα, επιτρέπεται να καταλύουμε ψάρι όλες τις ήμερες πλην, φυσικά, της Τετάρτης και της Παρασκευής από την αρχή μέχρι και την 17η Δεκεμβρίου. Ψάρι καταλύουμε επίσης και κατά την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, οποιαδήποτε ημέρα κι αν πέσει. Από την 18η μέχρι και την 24η Δεκεμβρίου, παραμονή της εορτής, επιτρέπεται η κατάλυση οίνου και ελαίου μόνο εκτός, βέβαια, των ημερών Τετάρτης και Παρασκευής που θα παρεμβληθούν και κατά τις οποίες τηρούμε ανέλαιη νηστεία.

3. Νηστεία της Παναγίας:

Από την 1η Αυγούστου μέχρι και την 14η Αυγούστου νηστεύουμε προς τιμήν της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, της μεγαλύτερης Θεομητορικής εορτής του ορθοδόξου εορτολογίου. Η νηστεία αυτή είναι αυστηρή. Νηστεύουμε από λάδι όλες τις ημέρες. Κατάλυση οίνου και ελαίου έχουμε μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές που παρεμβάλλονται. Ψάρι καταλύουμε μόνο στην εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος μας (6 Αυγούστου). Εάν η ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (15 Αυγούστου) συμπέσει ημέρα Τετάρτη ή Παρασκευή, τρώμε μόνο ψάρι και όχι κρέας.

Νηστεία των Αγίων Αποστόλων:

Αρχίζει από την Δευτέρα μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων μέχρι και την 28η Ιουνίου. Συνήθως η νηστεία αυτή είναι πολύ μικρή. Καταλύουμε ψάρι, ενώ απέχουμε από κρέας, γαλακτερά και αυγά. Ψάρι τρώμε, αν θέλουμε, όλες τις ημέρες, εκτός φυσικά της Τετάρτης και της Παρασκευής κατά τις οποίες έχουμε νηστεία. Το ίδιο ισχύει (δηλαδή νηστεύουμε αυστηρά) και για την παραμονή της εορτής, εκτός κι αν συμπέσει Σάββατο η Κυριακή. Ψάρι καταλύουμε και κατά την εορτή του Γενεσίου του Τιμίου Προδρόμου (24 Ιουνίου), οποιαδήποτε ημέρα κι αν πέσει. Αν η εορτή των Αγ. Αποστόλων Πέτρου και Παύλου (29 Ιουνίου) πέσει ημέρα Τετάρτη ή Παρασκευή, καταλύουμε μόνο ψάρι.

Νηστεία προ της Θείας Μεταλήψεως

Οι Χριστιανοί, που πρόκειται να μεταλάβουν των Αχράντων Μυστηρίων, οφείλουν να προετοιμαστούν σωματικώς και πνευματικώς. Μέρος αυτής της προετοιμασίας είναι και η νηστεία προ της Θείας Μεταλήψεως. Σύμφωνα με τους ιερούς κανόνες η Θεία Ευχαριστία πρέπει να τελείται από νηστικούς και να μεταλαμβάνεται από νηστικούς. Η νηστεία προ της θείας μεταλήψεως ή ευχαριστιακή νηστεία, για τους χριστιανούς που τηρούν τις καθιερωμένες νηστείες του έτους, συμπεριλαμβανομένης της νηστείας της Τετάρτης και Παρασκευής, συνίσταται σε αποχή από κάθε είδους τροφή αλλά και νερό από τα μεσάνυχτα της παραμονής προς ανήμερα της ημέρας, που θα μεταλάβουν. Έτσι ώστε, η «πρώτη τροφή», που θα καταπιεί, εκείνη την ημέρα, να μην είναι άλλη από τη Θεία Κοινωνία.

Ερωτήσεις:

Ποιες ημέρες της εβδομάδας νηστεύουμε, και γιατί;

Πότε και πώς νηστεύουμε τον Αύγουστο;

Πόσες ημέρες είναι η νηστεία της Μεγάλης Σαρακοστής;

Είναι ωφέλιμη η νηστεία για την υγεία μας;

Η νηστεία στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη

Η νηστεία στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη

Η νηστεία αποτελεί έναν πανάρχαιο εκκλησιαστικό θεσμό. Δε συναντάται μόνο στους Ισραηλίτες αλλά και σε άλλους αρχαίους λαούς, κυρίως της ανατολής. Επίσης, υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι και οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι νήστευαν. Κοινή αντίληψη όλων αυτών των λαών ήταν ότι με τη νηστεία εξευμένιζαν τους θεούς τους και εξαγνίζονταν πνευματικά και σωματικά.

Όπως ήδη αναφέρθηκε σε προηγούμενη συνάφεια, η λέξη νηστεία είναι σύνθετη και προέρχεται από το αρνητικό μόριο νη και το ρήμα εσθίω που σημαίνει τρώω. Νήστις ήταν η πρώτη λέξη που δημιουργήθηκε και από εκεί προήλθε και το νηστεύω που αρχικά σήμαινε την πλήρη αποχή από τροφές και ποτά.

Η νηστεία εμφανίστηκε στον κόσμο αμέσως μετά τη δημιουργία του ανθρώπου. Η απαγορευτική εντολή που έδωσε ο Θεός στους πρωτόπλαστους μπορεί να θεωρηθεί ως η πρώτη νομοθέτηση της νηστείας. Ο Αδάμ για να παραμείνει στον παράδεισο έπρεπε να ζήσει μια ασκητική ζωή, βασικό στοιχείο της οποίας ήταν η νηστεία. Στην Παλαιά Διαθήκη ο αμαρτωλός άνθρωπος μέσω της κακοπάθειας από τη νηστεία, ταπεινώνεται μπροστά στο Θεό επιζητώντας το έλεός Του και δείχνοντας με αυτόν τον τρόπο τη μετάνοιά του.

Ο Χριστός με τον ερχομό του ανανέωσε την εντολή του Πατέρα του με το προσωπικό του παράδειγμα και τη διδασκαλία του για τη νηστεία στην επί του Όρους ομιλία. Ο Ιησούς πριν ξεκινήσει τη δημόσια δράση του οδηγήθηκε στην έρημο όπου για σαράντα μέρες δεν έφαγε τίποτα. Με αυτήν του την πράξη επικύρωσε το νόμο της νηστείας και αποτέλεσε παράδειγμα για τους υπόλοιπους. Στην επί του όρους Ομιλία, η οποία αποτελεί τον καταστατικό χάρτη της χριστιανικής ηθικής, ο Χριστός καθόρισε ποια είναι η αληθινή νηστεία. Προτρέπει όσους νηστεύουν να μην είναι σκυθρωποί μόνο και μόνο για να δείχνουν στον κόσμο πως νηστεύουν αλλά να περιποιούνται για να μη φανερώνουν τη νηστεία τους στον κόσμο παρά μόνο στον Θεό που βλέπει τις κρυφές πράξεις. Ο Ιησούς και μέσα από τα θαύματα του δίδαξε τους μαθητές του τη σπουδαιότητα της νηστείας. Μετά τη θεραπεία του άρρωστου παιδιού όταν οι μαθητές τον ρώτησαν γιατί δεν μπόρεσαν να το θεραπεύσουν οι ίδιοι, τους απάντησε ότι δεν μπόρεσαν γιατί δεν χρησιμοποίησαν την προσευχή και την νηστεία.(Κατά Μάρκον 9,29)

Η πρώτη εκκλησία συνέχισε την ιουδαϊκή παράδοση και πράξη περί νηστείας αλλά της έδωσε νέο περιεχόμενο. Το 2ο αιώνα, την περίοδο των Αποστολικών Πατέρων, η λειτουργική ζωή της Εκκλησίας διαμόρφωσε τη νηστεία. Αποτελούσε απαραίτητη προϋπόθεση για την προετοιμασία των πιστών ώστε να μπορέσουν να βιώσουν πνευματικά την Ανάσταση, το Πάθος και τις άλλες μεγάλες χριστιανικές εορτές. Τότε καθιερώθηκε για πρώτη φορά η νηστεία πριν το Πάσχα και η νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής. Οι υπόλοιπες προστέθηκαν σταδιακά με πρώτη αυτή των αγίων Αποστόλων. Ο ορθόδοξος βίος είναι βίος ασκητικός. Η άσκηση αποτελεί για τον άνθρωπο το μοναδικό δρόμο που τον οδηγεί στην ένωσή του με τον Τριαδικό Θεό. Ο άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ αναφέρει ότι η προσευχή, η νηστεία, η αγρυπνία και το οποιοδήποτε άλλο χριστιανικό έργο, όσο καλό και απαραίτητο και αν είναι, δεν αποτελεί σκοπό αλλά μέσο για την απόκτηση του Αγίου Πνεύματος.

Το νόημα της νηστείας

Ο Γρηγόριος Νύσσης στο έργο του περί φιλοπτωχίας και ευποιίας (ευεργεσία), χαρακτηρίζει τη νηστεία ως «θεμέλιο αρετή» εφόσον καλλιεργεί την ταπείνωση που αποτελεί τη βάση κάθε αρετής. Με τη νηστεία οι πιστοί επιδιώκουν την κάθαρση της ψυχής και του σώματος. Μειώνονται οι άχρηστες επιθυμίες, ελευθερώνεται ο άνθρωπος από τα πάθη της ψυχής και απαλλάσσεται από τους ανάρμοστους  λογισμούς. Επιπλέον η νηστεία  ενισχύει και την προσπάθεια του πιστού για την απόκτηση των χριστιανικών αρετών. Βαθύτερος σκοπός όμως της νηστείας είναι η κοινωνία με τον Θεό.

Η νηστεία είναι καθολική με την έννοια ότι δεν αφορά συγκεκριμένες ομάδες πιστών ούτε δέχεται ηλικιακούς ή άλλους περιορισμούς. Η νηστεία όμως δε σχετίζεται μόνο με την αποχή από συγκεκριμένες τροφές αλλά από μια γενικότερη πνευματική άσκηση, από προσευχή  και την  καταπολέμηση των παθών. Με τη νηστεία ο άνθρωπος προσδιορίζει τη θέση του στον κόσμο και ανακαλύπτει την εξάρτησή του από αυτόν. Αρκεί να σκεφτούμε ότι σε αντίθεση με τα ζώα που δρουν από τις ορμές τους και τρώνε χωρίς σκέψεις και περιορισμούς, μόνο ο άνθρωπος μπορεί να νηστέψει, να ελέγξει τις ορέξεις του και να αυτοπεριοριστεί.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει: «Δείξε μου την νηστεία σου με τα έργα σου… διότι ποιο το όφελος, όταν δεν τρώμε κρέας, όμως κατατρώμε τους αδερφούς μας;»

Νηστεύσωμεν νηστεία δεκτήν, ευάρεστον τω Κυρίω, αληθής νηστεία, η των κακών αλλοτρίωσις, εγκράτεια γλώσσης, θυμού αποχή, επιθυμιών χωρισμός, καταλαλιάς, ψεύδους και επιορκίας. Η τούτων ένδεια, νηστεία εστιν αληθής και ευπρόσδεκτος.  

 Ἑρμηνευτική Ἀπόδοση

Ἄς νηστεύσουμε νηστεία δεκτή εὐάρεστη στόν Κύριο· ἀληθινή νηστεία εἶναι ἡ ἀποξένωση ἀπό τά κακά, ἡ ἐγκράτεια τῆς γλώσσας, ἡ ἀποχή ἀπό τό θυμό, ὁ χωρισμός ἀπό τίς ἀνάρμοστες ἐπιθυμίες, τό κουτσομπολιό, τό ψέμα καί η ἐπιορκία· ἡ ἐγκράτεια ἀπ᾿ αὐτά εἶναι νηστεία ἀληθινή καί εὐσπρόσδεκτη.

Ερωτήσεις:

1.      Τι είναι η νηστεία;

2.      Τι εντολή έδωσε ο Θεός στους  πρωτοπλάστους;

3.      Γιατί νήστεψε ο Χριστός;

4.      Ποια ωφέλει μας δίνει η νηστεία;